preload

Lekcja 3

Czy "mögen" zawsze znaczy "lubić"?


Poza podstawowym znaczeniem czasowników modalnych istnieje jeszcze coś takiego jak subiektywna wymowa czasowników modalnych. Czasowniki modalne wyrażają wtedy coś innego niż sugerowałoby to ich podstawowe znaczenie. Pojawia się tu wtedy cała gama różnych znaczeń, dzięki którym możemy krótko i zwięźle wyrazić swoje odczucia lub przekonania, ale jedynie je sugerując, bez wyrażania ich wprost. Zagadnienie to nie należy do najłatwiejszych, ale jego opanowanie otworzy Ci oczy na mnóstwo subtelności w języku niemieckim, o których dotąd mogłeś nie wiedzieć. Zapraszam więc na lekcję!

Hallo!

Na dzisiejszej lekcji zajmiemy się poszerzeniem wiadomości na temat czasowników modalnych, które zostały omówione w lekcji 25. naszego kursu dla średnio zaawansowanych. Dowiesz się, jak tworzy się czas przeszły Perfekt od czasowników modalnych, a później poznasz inne zastosowanie tego rodzaju czasowników.

Jeśli czasownik modalny występuje w zdaniu samodzielnie. np.:

Das Kind will den Ball.
Dziecko chce piłkę.

to wtedy tworzy czas przeszły Perfekt w sposób regularny:

Das Kind hat den Ball gewollt.
Dziecko chciało piłkę.

Poniżej znajdziesz tabelkę, która przypomni Ci, jak brzmią formy imiesłowu czasu przeszłego Partizip II czasowników modalnych:

Bezokolicznik Partizip II
dürfen gedurft
können gekonnt
mögen gemocht
müssen gemusst
sollen gesollt
wollen gewollt


Trochę inaczej sprawa wygląda, jeśli czasownik modalny występuje w zdaniu z bezokolicznikiem. Wyobraź sobie, że zepsuł Ci się telewizor, ale na szczęście Twój tata potrafi go naprawić. Powiesz wtedy tak:

Mein Vater kann den Fernseher reparieren.
Mój tata potrafi naprawić telewizor.

Jeśli okazało się, że już to zrobił, możesz się pochwalić znajomym:

Mein Vater hat den Fernseher reparieren können.
Mój tata potrafił naprawić telewizor.

Zasada jest więc taka, że Perfekt czasowników modalnych występujących w zdaniu z innymi bezokolicznikami tworzymy za pomocą czasownika posiłkowego haben i bezokolicznika czasownika modalnego (a nie jego formy imiesłowu czasu przeszłego). Bezokolicznik czasownika modalnego jako forma zastępcza imiesłowu stoi zawsze na końcu zdania.

Zanim zajmiemy się konkretnymi czasownikami modalnymi, przećwiczmy tworzenie czasu przeszłego Perfekt na kilku przykładach. Podaj czas przeszły Perfekt dla następujących zdań w czasie teraźniejszym:

1. Ich kann gut Deutsch.

2. Er will ins Kino gehen.

3. Das Kind mag Bananen.

4. Wir müssen mehr arbeiten.

Porównaj swoje odpowiedzi z moimi:

[+] Pokaż odpowiedzi
1. Ich habe gut Deutsch gekonnt.

2. Er hat ins Kino gehen wollen.

3. Das Kind hat Bananen gemocht.

4. Wir haben mehr arbeiten müssen.

Mam nadzieję, że poszło Ci bez trudu.

Teraz zajmiemy się dzisiejszym tematem:

Modalverben: subjektiver Gebrauch.
Czasowniki modalne: użycie subiektywne.

Dzięki tej konstrukcji mówiący może wyrazić swoje przypuszczenie lub swoją ocenę danej rzeczy czy sytuacji:

Der Opa kann die Lampe reparieren.
Dziadek potrafi naprawić lampę./ Mam nadzieję, że dziadek naprawi lampę.

W tym zdaniu może być zawarte przypuszczenie. Mam nadzieję (przypuszczam), że dziadek naprawi lampę, ale nie wiem tego z całą pewnością. Mając do czynienia ze zdaniami w czasie teraźniejszym Präsens (jak powyższe), słuchający nas może domyślić się różnicy tylko z kontekstu sytuacyjnego.

Natomiast, gdy mamy do czynienia z czynnością z przeszłości, wtedy nie mamy problemów z rozróżnieniem. Zdania z wymową czasowników modalnych obiektywną i subiektywną budujemy inaczej:

Der Opa hat die Lampe reparieren können.
Dziadek potrafił naprawić lampę.

W zdaniu tym mówiący stwierdza fakt, że dziadek potrafił naprawić lampę. Czasownik "können" został użyty w znaczeniu obiektywnym. Ale...

Der Opa kann die Lampe repariert haben.
Jest możliwe, że dziadek naprawił lampę.

Powyższa wypowiedź należy już do zdań, w których mamy do czynienia z subiektywną wymową czasownika modalnego. Mówiący wyraża swą subiektywną opinię o zaistniałym fakcie. Stwierdza, że to możliwe, że to dziadek naprawił lampę, ale nie jest tego w stu procentach pewny. Mógł ją także naprawić ktoś inny.


Bezokolicznik II strony czynnej
W zadaniach w czasie przeszłym Perfekt, gdzie użyty jest czasownik modalny w znaczeniu subiektywnym, występuje tzw. bezokolicznik II strony czynnej. Składa się on z imiesłowu czasu przeszłego Partizip II danego czasownika i z czasownika posiłkowego, z którym czasownik się łączy podczas tworzenia czasu przeszłego Perfekt, np. gemacht haben, gewesen sein, gegessen haben, gefahren sein.

Wyjaśnijmy po kolei znaczenie poszczególnych czasowników:

1. müssen

Wróćmy do wyjściowej sytuacji, kiedy to zepsuł nam się telewizor. Wracamy do domu i mamy już zadzwonić po fachowca, a tu okazuje się, że telewizor działa. Wtedy przypominamy sobie, że dzień wcześniej w rozmowie z ojcem wspominaliśmy mu o problemie. Możemy być przekonani (prawie na 100%), że to właśnie on naprawił nasz sprzęt:

Der Vater muss den Fernseher repariert haben.
Tata musiał naprawić telewizor.

Inna sytuacja - przychodzimy do pracy, a nasza koleżanka źle wygląda, jest blada. Nasuwa się od razu:

Sie muss krank sein.
Ona musi być chora.

Albo wyobraź sobie, że Twoi sąsiedzi nagle kupują nowy samochód, zatrudniają sprzątaczkę, ogrodnika i zaczynają nosić drogie ubrania. Pewnie pomyślisz:

Sie müssen viel Geld gewonnen haben.
Oni musieli wygrać dużo pieniędzy.

Inaczej mówiąc, czasownik müssen wyraża, że coś zostało zrobione lub stało się na pewno.

Dla chwili odpoczynku wysłuchajmy teraz fragmentu piosenki, skomponowanej przez niemieckiego piosenkarza Reinharda Mey'a, pod tytułem "Zeugnistag" ("Dzień rozdania świadectw"). Piosenkarz ten znany jest z tego, że sam pisze teksty i muzykę do swoich utworów. W tej piosence autor wspomina czasy, kiedy jeszcze chodził do szkoły. W pierwszej zwrotce stosuje czasownik modalny, który użyty jest subiektywnie.

Reinhard Mey
Ich denke, ich muss so zwölf Jahre alt gewesen sein,
Und wieder einmal war es Zeugnistag.
Nur diesmal, dacht' ich, bricht das Schulhaus samt Dachgestühl ein,
Als meines weiß und häßlich vor mir lag.
Dabei war'n meine Hoffnungen keineswegs hoch geschraubt,
Ich war ein fauler Hund und obendrein
Höchst eigenwillig, doch trotzdem hätte ich nie geglaubt,
So ein totaler Versager zu sein.
Myślę, że musiałem mieć wtedy około dwunastu lat,
znów nadszedł dzień rozdania świadectw.
Tylko wtedy pomyślałem, niech zawali się szkoła razem z dachem,
Kiedy stała biała i wstrętna przede mną.
Przy tym moje nadzieje nie były wcale wysokie,
byłem leniem śmierdzącym i do tego
wielce osobliwy, lecz mimo to nigdy nie wierzyłem,
że jestem totalnym zerem.

2. können

Wysłałeś w lipcu maila do znajomych w Garmisch-Partenkirchen. Nie żadne życzenia świąteczne, czy urodzinowe, wtedy nie oczekiwałbyś odpowiedzi, tylko maila z zapytaniem, czy będziesz mógł spędzić u nich urlop zimowy. Ale kończy się sierpień, a odpowiedzi jak nie było, tak nie ma... Zastanawiasz się dlaczego...

Sie können im Urlaub gewesen sein.
Prawdopodobnie byli na urlopie.

To jest możliwe, ale nie całkiem pewne. W Niemczech nie mają aż tak długich urlopów...

... albo:

Sie können meine E-Mail nicht richtig verstanden haben.
Niemożliwe, żeby nie zrozumieli mojego maila.

To jest prawie niemożliwe. Napisałeś przecież wprost, o co Ci chodzi.

3. mögen

Kolejny czasownik, kolejna sytuacja: budzisz się rano, idziesz do kuchni, a w przedpokoju widzisz mokry parasol współlokatora, który wrócił późno w nocy do domu. Możesz stwierdzić:

Es mag gestern geregnet haben.
Przypuszczalnie wczoraj padało.

Widać na przykładzie tego zdania, że czasownik "mögen" wyraża przypuszczenie mówiącego.

Posłuchajmy jeszcze innej piosenki Reinharda Mey'a, pt. "Meine Freundin, meine Frau" ("Moja przyjaciółka, moja żona"), którą autor poświęcił swojej drugiej żonie Helli.

Reinhard Mey
Es mag manchmal an meiner Seite
Nicht leicht für dich gewesen sein.

Und einsam oft und ich bestreite
Die Schuld mit keinem Wort, allein,
Bei allem Fehlen und Versäumen,
In allem Zwist und jedem Streit,
Bist du die Frau in meinen Träumen
Und meine Heldin in der Wirklichkeit.
Przypuszczalnie czasem nie było
Ci łatwo być przy mnie.
I samotnie często i nie wypieram się
w żadnym słowie mojej winy, sama,
podczas braku i w opuszczeniu,
w każdej niezgodzie i każdej kłótni,
jesteś kobietą w moich marzeniach
i moją bohaterką w rzeczywistości.


4. sollen

Wyobraź sobie, że zwiedzasz jakiś zamek w Austrii. Przewodnik mówi:

Das Schloss soll man vor 300 Jahren völlig zerstört haben.
Zamek, jak podają źródła, całkowicie zniszczono 300 lat temu.

Tak podają źródła historyczne, więc przewodnik zastosował czasownik modalny "sollen" poprawnie. Nie było go przecież przy tym.

Z czasownikiem "sollen" o subiektywnej wymowie spotykać się można często w niemieckojęzycznych wiadomościach telewizyjnych i radiowych.

W pierwszej wiadomości, którą obejrzysz, autor przekazuje informację o rzekomym cichym ślubie Sienny Miller i Jude'a Law (to para znanych hollywoodzkich aktorów) w Laosie. Żeby ułatwić Ci jej zrozumienie, na początek kilka słówek z tego filmiku:

sich zurechtfinden
zorientować się, rozeznać się
vorläufig
tymczasowy
das Armband
bransoletka
anerkannt sein
być uznanym
das Schweigen
milczenie

W filmie pada zdanie z czasownikiem "sollen", które nas interesuje:

Sie sollen sich das Ja-Wort gegeben haben.
Oni niby/rzekomo powiedzieli sobie tak.

A oto ten filmik. Wysłuchaj relacji i spróbuj zrozumieć cały materiał:



W drugiej wiadomości autor przekazuje plotki na temat bożyszcza nastolatek Justin'a Bieber'a. To niespełna 16-letni wokalista, który zrobił oszałamiającą karierę muzyczną dzięki swoim nagraniom zamieszczonym w serwisie YouTube. Co prawda mówi się o nim, że ma tyle samo fanów, co anty-fanów, ale trudno odmówić mu talentu wokalnego. Zanim obejrzysz wiadomość, wcześniej również kilka słówek:

kreischen
piszczeć, wrzeszczeć
das Techtelmechtel
romans, romansik
ausplaudern
wypaplać
den Überblick über etwas verlieren
stracić orientację w czymś
die Notbremse ziehen
pociągnąć za hamulec bezpieczeństwa

Czasownik "sollen" w zdaniu, które pojawia się w poniższym fragmencie, również użyty jest subiektywnie:

Erst vor kurzem soll der Kanadier beim Waffel-Date mit Selena Gomez heftig geflirtet haben.
Dopiero co Kanadyjczyk niby/rzekomo ostro flirtował z Seleną Gomez w trakcie randki przy waflach.



Czasownika "sollen" również często używa się w prasie. Oto fragment pewnej informacji o pogodzie:

In Spanien sollen die Temperaturen auf minus 10 Grad gesunken sein.
W Hiszpanii temperatury rzekomo spadły do minus 10 stopni.

Jest to wiadomość na tyle nieprawdopodobna, że autor notatki używając czasownika modalnego "sollen" mówi między wierszami, że taką informację otrzymał. W Hiszpanii nie był i nie może osobiście ręczyć za jej prawdziwość, dlatego przekazuje ją z dużą rezerwą.

5. wollen

Subiektywnej wymowy czasownika modalnego "wollen" potrzebujemy, gdy ktoś twierdzi coś o sobie samym, lecz nie może tego dowieść, a my wewnętrznie wiemy, że mówi on nieprawdę, lecz również nie potrafimy tego dowieść. Jest to dość zawiłe, ale zobacz poniższy przykład. Konstrukcji z "wollen" często używa się na sali sądowej:

Der Angeklagte will den Zeugen nie gesehen haben.
Oskarżony twierdzi, że nigdy nie widział świadka.

Oskarżony idzie w zaparte. Twierdzi, że nigdy świadka nie widział. Ale my mu nie jesteśmy w stanie udowodnić, że kłamie, choć dobrze wiemy, że jest niemożliwe aby oskarżony nie znał świadka.


Na koniec małe podsumowanie w formie tabeli, kiedy którego czasownika modalnego potrzebujemy:

Czasownik modalny Zastosowanie
müssen - gdy coś jest prawdopodobne, prawie pewne;
können - gdy coś jest możliwe, ale niezbyt pewne;
mögen - gdy coś jest prawdopodobne;
sollen - gdy coś nam opowiedziano, sami nie byliśmy tego świadkiem, nie wiemy czy to prawda;
wollen - gdy powtarzamy, co ktoś powiedział, ale nie wierzymy w to.


Myślę, że wystarczy tych wiadomości na jeden raz. Zostawiam Cię z porcją ćwiczeń dołączonych do tej lekcji.

Bis bald!
Katarzyna


Źródła użytych cytatów
"Zeugnistag"
Muzyka i słowa: Reinhard Mey
Wykonanie: Reinhard Mey

Kliknij miniaturkę aby zobaczyć nagranie

"Meine Freundin, meine Frau"
Muzyka i słowa: Reinhard Mey
Wykonanie: Reinhard Mey

Kliknij miniaturkę aby zobaczyć nagranie

Lekcja | Ćwiczenia | Ściąga






Czy chcesz się nauczyć niemieckiego?
Podobała Ci się ta lekcja i lubisz taki styl nauki? Interesuje Cię język niemiecki i chcesz się go nauczyć od podstaw, aż do poziomu pozwalającego na swobodną konwersację? Nie masz czasu ani pieniędzy na drogie kursy w szkołach językowych?

Jeśli tak, to właśnie dla Ciebie jest przeznaczony nasz internetowy kurs Niemiecki na Szóstkę!



Informacja o lekcjach bonusowych
Lekcje bonusowe są rozszerzeniem naszych standardowych kursów i są przeznaczone głównie dla osób, które już z tych kursów korzystają bądź zamierzają z nich skorzystać. Lekcje te dotyczą konkretnego słownictwa tematycznego (związanego np. z kulturą, obyczajami, geografią itp.) bądź określonego zagadnienia gramatycznego, nie ujętego szczegółowo w kursach standardowych.

Aktualnie lekcje bonusowe są całkowicie bezpłatne i pełnią funkcję promocyjną, zachęcając do korzystania z naszych standardowych kursów językowych z serii "Na Szóstkę".